नेपालमा निर्वाचन कसरी हुन्छ
पढाइ
· 9 मिनेट · पाठ 2/3
बहुमत बनाम समानुपातिक
पहिलो हुनेले जित्ने (FPTP)
FPTP प्रणालीमा प्रत्येक निर्वाचन क्षेत्रले एक जना प्रतिनिधि चयन गर्छ। सबैभन्दा बढी मत ल्याउने उम्मेदवार विजयी हुन्छ — बहुमत (५०% भन्दा बढी) नआए पनि।
FPTP का फाइदा
- मतदाताका लागि बुझ्न सजिलो — एक उम्मेदवारलाई मत
- निर्वाचित प्रतिनिधि र निर्वाचन क्षेत्रबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध
- प्रायः स्पष्ट निर्वाचन परिणाम दिन्छ
FPTP का बेफाइदा
- हार्ने उम्मेदवारका मत "खेर" जान्छन्
- कुनै दलले कुल मतको बहुमत नपाई पनि सिटको बहुमत जित्न सक्छ
- साना दल र अल्पसंख्यक समूहको प्रतिनिधित्व कम हुन सक्छ
समानुपातिक प्रतिनिधित्व (PR)
नेपालको PR प्रणालीले बन्द दलीय सूची प्रयोग गर्छ। दलहरूले राष्ट्रव्यापी कुल PR मतको हिस्साअनुसार सिट पाउँछन्।
PR का फाइदा
- बढी समानुपातिक परिणाम — २०% मत पाउने दलले करिब २०% PR सिट पाउँछ
- महिला, दलित, आदिवासी जनजाति र अल्पसंख्यकको बढी प्रतिनिधित्व (कानुनद्वारा अनिवार्य)
- बहुदलीय प्रतिनिधित्वलाई प्रोत्साहन
नेपालले दुवै किन प्रयोग गर्छ
मिश्रित प्रणालीले FPTP को क्षेत्रगत उत्तरदायित्व र PR को समावेशी प्रतिनिधित्व जोड्ने लक्ष्य राख्छ। PR सूचीमा महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेसी, थारू र अपाङ्गता भएका व्यक्ति समावेश हुनैपर्छ।
नेपालको संविधानअनुसार प्रत्येक दलका प्रतिनिधिमध्ये कम्तीमा एक तिहाइ महिला हुनुपर्छ।
